ആദിമ ക്രൈസ്തവ ആരാധനാക്രമങ്ങൾ

ആദ്യ ക്രിസ്തീയ ലിതർഗികളെന്നത് ക്രിസ്തുവിന്റെ മരണം, ഉദയപെരുന്നാൾ എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം ഒന്നാം ശതമൂലം ആദ്യം ക്രിസ്ത്യാനികൾ അനുഷ്ഠിച്ച ഔപചാരിക പ്രാർത്ഥനാ മോഡലുകളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ ലിതർഗികൾ സമയത്തിനു കൂടെ വികസിച്ചു, പ്രദേശം അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെട്ടു, ആദ്യ ക്രിസ്ത്യാനി സമൂഹങ്ങളിലെ തിയോളജിക്കൽ, സാംസ്‌കാരിക, ഭാഷാപരമായ വൈവിധ്യത്തെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമുള്ള ചില ആദ്യ ക്രിസ്തീയ ലിതർഗികളിൽ ഇവയും ഉൾപ്പെടുന്നു:

1. ജെറുസലേമിന്റെ ലിതർജി (അഥവാ സെയിന്റ് ജെയിംസ് ലിതർജി): ഏറ്റവും പഴയതാണെന്ന് വിശ്വസിച്ച ഇതിന് യേശുവിന്റെ സഹോദരനും ജെറുസലേമിന്റെ ആദ്യ ബിഷപ്പുമായ ജെയിംസിന്റെ പേര് ചേർത്ത് നൽകപ്പെട്ടതാണ്. ഇത് ജെറുസലേമിലെ ആദ്യ ക്രിസ്ത്യാനി സമൂഹത്തിന്റെ ആചാരങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.

തീയതി : പരമ്പരാഗതമായി 1ആം ശതകൂട്ടം അവസാനഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ ഇന്നുള്ള രൂപം 4ആം അഥവാ 5ആം ശതകുട്ടം വരെ വികസിച്ചു വന്നിരിക്കാം.

 ഉപയോഗിക്കുന്നത് : സിറിയന്‍ ഓർത്തഡോക്സ് ചർച്ച്ചും, സിറിയന്‍ കത്തോലിക്ക ചർച്ച്ചും, ഇന്ത്യൻ ഓർത്തഡോക്സ് ചർച്ച്ചും എന്നിവയും മറ്റ് ചിലവുമാണു. ഇത് കിഴക്കൻ ഓർത്തഡോക്സ് ചർച്ച്ചിലും ഇടയ്ക്കിടെ രൂപം കൊണ്ടു നടത്തപ്പെടുന്നു.

2. ആന്റ് അയോകിന്റെ ലിതർജി : ഇത് മറ്റൊരു പ്രാചീന ലിതർജിയാണ്, പിന്നിൽ ബൈസാന്റൈൻ രീതിയുടെ വികസനത്തിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയത്, കിഴക്കൻ ഓർത്തഡോക്സ് ചർച്ച്ചും മറ്റ് ബൈസാന്റൈൻ ക്രിസ്ത്യാനികളും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ജോൺ ക്രിസോസ്റ്റോം്റെ ദിവൈൻ ലിതർജി, ബേസിൽ ഗ്രേറ്റ്‍റെ ദിവൈൻ ലിതർജി എന്നിവ, ഇന്നും കിഴക്കൻ ഓർത്തഡോക്സ് ചർച്ച്ചിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നവ, ആന്റ് ഐോകന്‍ സാംക്രമിക പരമ്പരയിൽ നിന്ന് ഉറവിടം നേടിട്ടുണ്ട്.

വിശദമായ എഴുത്തുകാരൻ ഏക വ്യക്തിയായി പരമ്പരാഗതമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല, പക്ഷേ സെയിന്റ് ജോൺ ക്രിസോസ്റ്റോം (ഏകദേശം 347‑407) യും സെയിന്റ് ബേസിൽ ഗ്രേറ്റ് (ഏകദേശം 329‑379) വും ആന്‍റ് ഐോകന്‍ പരമ്പരയിലെപിന്നിലെ വികസനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു.

ഈ ലിതർജികൾ പ്രധാനമായും കിഴക്കൻ ഓർത്തഡോക്സ് ചർച്ച്ച (ഉദാഹരണത്തിന്, ഗ്രീക്ക് ഓർത്തഡോക്സ്, റഷ്യൻ ഓർത്തഡോക്സ്) മറ്റ് ബൈസാന്റൈൻ റൈറ്റ് കത്തോലിക്കരുടെ ഉപയോ​ഗത്തിലുമാണ്.

തീയതികൾ : അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങൾ 1ആം അല്ലെങ്കിൽ 2ആം ശതകുട്ടം നിന്നു കൃത്യമായി നിലനില്ക്കാം, 4ആം ശതകുട്ടത്തിൽ വമ്പിച്ച വികസനങ്ങൾ കണ്ടു.

3. അലക്സാണ്ട്രിയയുടെ ലിതർജി : സെയിന്റ് മാർക്ക് സുവാർത്തക്കാരൻ്റെ പേരിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടപ്പെട്ട ഈ ലിതർജി, സെയിന്റ് സിറിൽ സോപ്പ്റ്റിക് ലിതേർജി‌യുടെ അടിസ്ഥാനമാണ്, ഇത് ഇന്നും കോപ്പ്റ്റിക് ഓർത്തഡോക്സ് ചർച്ച്ചയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. അലക്സാണ്ട്രിയൻ റൈറ്റ് ഈഥിയോപ്യൻ, എറിത്രിയൻ ലിതർജികളിലും സ്വാധീനം ചെലുത്തി.

മാർക്ക് സുവാർത്തക്കാരൻ്റെ പേരാണ് അതിനി‍ർവചിക്കുന്നത്, അലക്സാണ്ട്രിയയിലെ ചർച്ച്ചയുടെ സ്ഥാപകനായി.

  തീയതി : പരമ്പരാഗതമായി 1ആം ശതകുട്ടത്തിൽ ആരംഭിച്ചതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ ഇന്നുള്ള രൂപം 4ആം ശതകുട്ടം വരെ പിന്നീട് വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങളിലൂടെ രൂപം നേടിയിട്ടുണ്ട്.

   ഉപയോഗിക്കുന്നത് : കോപ്പ്റ്റിക് ഓർത്തഡോക്സ് ചർ​ച് പ്രാഥമികമായി സെയിന്റ് സിറിൽ ലിതർജി ഉപയോഗിക്കുന്നു, ഇത് സെയിന്റ് മാർക്ക് ലിതർജിയിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവം. എത്യോപ്യൻ ഓർത്തഡോക്സ് ടെവാഹെഡ്, എറിത്രിയൻ ഓർത്തഡോക്സ് ടെവാഹെഡ് ചർ​ചകളും അലക്സാണ്ട്രിയൻ പരമ്പരയിൽ നിന്നുള്ള ലിതർജികൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.

4. റോമൻ ലിതർജി : ഇത് ഇന്നത്തെ റോമൻ റൈറ്റ്‌ ആയി വികസിച്ചു, ഇത് റോമൻ കത്തോലിക്ക ചർ​ചിന്റെ പ്രധാന ലിതർജിയാണ്. റോമൻ റൈറ്റ്‌ന്‍റെ ഏറ്റവും പഴയ രൂപം പ്രിസങ്ക്റിഫൈഡ് ലിതർജി ആണു, 6ആം ശതകുട്ടത്തിൽ പോപ്പ് ഗ്രഗോറി ദി ഗ്രേറ്റ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയതാണ്, പക്ഷേ മസ്സ് 16ആം ശതകുടിയുടെ ട്രെന്റ് കൗൺസിലിലും 20ആം ശതകുടിയുടെ രണ്ടാം വത്തിക്കാൻ കൗൺസിലിലും നിരവധി സവ്യവസ്ഥാപിത പരിഷ്കാരങ്ങൾ കണ്ടു.

ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയത് : അതിന്റെ ആദ്യ രൂപത്തിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരോ വ്യക്തിക്ക് നൽകപ്പെട്ടിട്ടില്ല, പക്ഷേ പോപ്പ് ഗ്രഗോറി ദി ഗ്രേറ്റ് (ഏകദേശം 540‑604) ലിതർജിയുടെ പ്രധാന സംശോധനകളും സംഭാവനകളും നടത്തി, അതിനാല്‍ ഗ്രിഗോറിയൻ സക്രമെന്ററി ആയി മാറി.

  തീയതി : റോമൻ ലിതർജി ആദ്യ കുറെ ശതകൂട്ടങ്ങൾക്കുള്ളിൽ വികസിച്ചു, ഗ്രഗോറി ദി ഗ്രേറ്റിന്റെ സംഭാവനകള്‍ 6ആം ശതകുടിയുടെ അവസാനഭാഗം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

ഉപയോഗിക്കുന്നത്: റോമൻ കത്തോലിക്കാ സഭ. റോമൻ ക്രമം ഇന്നത്തെ കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ ഏറ്റവും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന സുവിശേഷ ക്രമം ആണ്. ഓർഡിനറി രൂപം (വത്തികൻ രണ്ടാം സമ്മേളനത്തിന് ശേഷമുള്ള)യും എക്സ്ട്രാറോഡിനറി രൂപം (ട്രെന്റൈൻ മിസ്സ്, വത്തികൻ രണ്ടാം സമ്മേളനത്തിന് മുൻപുള്ള പ്രമാണങ്ങളോട് കൂടുതൽ സമീപം)യും രണ്ടും ഉപയോഗത്തിലാണ്.

5. ഗാൽക്കിയൻ ക്രമം: 8-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കാരോലിംജിയൻ പരിഷ്കാരങ്ങളോടെ അതിനെ റോമൻ ക്രമം മാറ്റിവെക്കുന്നതിന് മുൻപ് ഗാൽ (ഇപ്പോഴത്തെ ഫ്രാൻസ്, പാശ്ചാത്യ യൂറോപ്പിലെ ഭാഗങ്ങൾ) ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഉപവാസം ഇതായിരുന്നു. ഗാൽക്കിയൻ ക്രമം സ്വന്തമായ വ്യത്യസ്ത ഘടകങ്ങളും ഗുണലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു, റോമൻ പ്രാവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി.

അവകാശം: ഗാൽക്കിയൻ ക്രമത്തിന്റെ സൃഷ്ടിക്ക് ഏകത്തരം നേതാവിന് പ്രത്യേകമായ ഒരു അവകാശമില്ല. അത് ഗാൽ (ഇപ്പോഴത്തെ ഫ്രാൻസ്, പരിസര പ്രദേശങ്ങൾ) പ്രാദേശികമായി വികസിച്ചിരിക്കാം.

 തീയതി: ഇത് 5-ാം ശതാബ്ദത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ചു, ഇതിന് മുൻപുള്ള ഘടകങ്ങളുണ്ടെന്ന് കൂടാതെ 8-ാം ശതാബ്ദത്തിൽ റോമൻ ക്രമം അതിനെ മാറ്റി വെക്കുന്നതുവരെ വികസിച്ചു.

 മുൾഗാൽക്കിയൻ ക്രമം ഇപ്പോൾ ഉപയോഗത്തിലില്ല, മുൻമധ്യകാലത്തുതന്നെ റോമൻ ക്രമം അതിനെ മാറ്റി വീണ്ടുകിയിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഗാൽക്കിയൻ പരമ്പരയുടെ ഘടകങ്ങൾ വിവിധ പാശ്ചാത്യ സുവിശേഷങ്ങളിലെ വികസനത്തെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്, ചില പാശ്ചാത്യ ക്രമം അസ്ടോഡോക്സ സുവിശേഷങ്ങളും കത്തോലിക്കാ സഭയിലെ ചില പ്രാദേശിക ഉപയോഗങ്ങളും (ഉദാ: അമ്പ്രോസിയൻ ക്രമം) ഉൾപ്പെടെ.

6. അമ്പ്രോസിയൻ ക്രമം : മിലാനിലെ ബിഷപ്പ് സീന്ധുവായ സെന്റ് അമ്പ്രോസിനെ പേരുവച്ച ഈ ഉപവാസം ഇന്നും മിലാനും അതിന്റെ ചുറ്റുപാടുകളിലും ആഘോഷിക്കുന്നു. ഇത് പാശ്ചാത്യ സഭയിലെ ഒരു ഏകാന്ത പരമ്പര പ്രതിനിധീകരിക്കുകയും റോമൻ ക്രമത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തവുമാണ്.

അവകാശം: സെയിന്റ് അമ്പ്രോസ്, മിലാനിലെ ബിഷപ്പ് (കി.വ. 340‑397), എങ്കിലും ഇന്നത്തെ അറിയപ്പെടുന്ന ക്രമം പിന്നീട് ചെയ്ത സംഭാവനകളാൽ രൂപം കൊണ്ടതാകാം.

തീയതി: ക്രമത്തിലെ അസ്ഥി ഘടകങ്ങൾ 4-ാം ശതാബ്ദത്തിൽ നിന്നാണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, പിന്നീട് വരുന്ന ശതാബ്ദങ്ങളിൽ കൂടുതൽ വികസനങ്ങളുണ്ടായിട്ടുണ്ട്.

ഉപയോഗിക്കുന്നത്: കത്തോലിക്കാ മിലാൻ ആർക്ക്ഡിയോസിസ്. അമ്പ്രോസിയൻ ക്രമം തന്റെ സ്വതന്ത്ര സ്വഭാവം നിലനിർത്തി, ഇന്നും ഇറ്റലിയിൽ മിലാനിലും ചില ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലും ആഘോഷിക്കുന്നു.

ഈ സുവിശേഷങ്ങൾ ക്രൈസ്തവ ആരാധനയുടെ അടിസ്ഥാനത്തെ രൂപപ്പെടുത്തി, ഇന്നത്തെ ക്രൈസ്തവത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വിവിധ സുവിശേഷപരമ്പരകളെ സ്വാധീനിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓരോ സുവിശേഷത്തിനും അതിന്റെ സ്വന്തം അനന്യമായ ചരിത്രം, ഭാഷ, തത്ത്വചിന്താ ഊന്നൽ എന്നിവയുണ്ട്, തുടങ്ങിടെ പ്രാചീന ക്രൈസ്തവ ലോകത്തിന്റെ വൈവിധ്യം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.